Góry Wałbrzyskie

z polan i wyrębów roztaczają się rzadkiej urody widoki opiewane już od ponad 150 lat

noclegi Hel

Góry Wałbrzyskie to środkowosudeckie pasmo rozciągające się ponad Kotliną Marciszowską i początkami Nysy Szalonej na północnym zachodzie, po dolinę Jedlinki i Bystrzycy na południowym wschodzie. Stoki i szczyty gór pokryte są gęstymi lasami, a z polan i wyrębów roztaczają się rzadkiej urody widoki opiewane już od ponad 150 lat.

Od północy góry te graniczą z Pogórzem Bolkowsko-Wałbrzyskim. Na południu Dolina Leska i Dolina Rybnej oddzielają je od Gór Kamiennych. Obszar mezoregionu Gór Wałbrzyskich szacuje się na ponad 250 km2. Najwyższym ich szczytem jest Borowa (853 m) w mikroregionie Gór Czarnych na południowo-wschodnich przedmieściach Wałbrzycha.

noclegi Jastarnia

Pogórze Bolkowsko-Wałbrzyskie ciągnie się od Nysy Szalonej na północnym zachodzie po dolinę Bystrzycy (Obniżenie Górnej Bystrzycy) na południowym wschodzie. Nysa Szalona oddziela Pogórze Bolkowsko-Wałbrzyskie od Gór i Pogórza Kaczawskiego w Sudetach Zachodnich. Dolina Bystrzycy jest umowną, choć wyraźną granicą między pogórzem a Górami Sowimi; zdarza się jednak, że niektórzy zaliczają do Gór Sowich Złoty Las – zaciszny kompleks położony po „wałbrzyskiej” stronie rzeki. Za najwyższe wzniesienie pogórza uważany jest Sas (515 m) między Szczawnem Zdrojem a Strugą.

Zamek Rogowiec

Ruiny zamku Rogowiec trzeba koniecznie zobaczyć. Resztki zamczyska są co prawda stosunkowo marne, ale widok, jaki się z nich roztacza na Góry Kamienne i Wałbrzyskie aż po Karkonosze, jest niezrównany.

noclegi Hel

Rogowiec znajduje się na czubatym szczycie o tej samej nazwie (862 m). Pierwszą warownię wzniesiono prawdopodobnie w XII w. Bardziej pewne jest, iż zamek wzniósł Bolko I Świdnicki, tworząc system umocnień granicznych. Pierwszym udokumentowanym kasztelanem był w końcu XIII w. wczesny protoplasta Schaffgotschów, Reinczko Schoff.

Po przejściu Księstwa Świdnicko-Jaworskiego w ręce czeskie zamek dzielił rozmaite koleje losu, ale będąc w rękach prywatnych, nie pełnił pierwotnej funkcji obronnej. W okresie wojen husyckich Rogowiec opanowali raubritterzy ze słynnym Janem Schelendorfem na czele. Zorganizowani mieszczanie sudeccy, mając dość działalności rabusiów, nakłonili węgierskiego króla – chwilowo władającego Czechami i Śląskiem – Macieja Korwina do wydania zgody na zburzenie budowli. Nastąpiło to w 1497 r., a zaciekłość niszczycieli była tak wielka, że prawdopodobnie zastosowali nawet proch, by wysadzić fundamenty. Dziś ruiny są zabezpieczone przed dalszym rozpadem – zachowały się fragmenty wysokich murów, opadających w las kilkumetrową ścianą oraz podstawa wieży.

noclegi Jastarnia

Przez Rogowiec przebiegają szlaki: czerwony, niebieski i żółty z Andrzejówki. Trasy te rozbiegają się potem do: Grzmiącej (szlak żółty), czas przejścia 1/2 godz., w drugą stronę 2/3 godz., Jedliny Zdroju (szlak czerwony).

Waligóra

stoki góry, porośnięte rzadkim lasem świerkowym, są niezwykle strome i tak kamieniste, że starsze osoby czasami rezygnują z ich pokonywania

noclegi Hel

Waligóra (936 m) jest najwyższym szczytem Gór Kamiennych, wieńczącym najwyższą ich część – Góry Suche. Szczyt Waligóry wznosi się bezpośrednio ponad Przełęczą Trzech Dolin, ze schroniskiem Andrzejówka.

Od jej strony stoki góry, porośnięte rzadkim lasem świerkowym, są niezwykle strome i tak kamieniste, że starsze osoby czasami rezygnują z ich pokonywania. Łagodniejszym, choć dłuższym wariantem jest zdobywanie Waligóry od południa.

noclegi Jastarnia

Wierzchołek stanowi niewielką polankę, ze słupkiem z napisem Waligóra – 936 m, skałką i paroma bukami. Kiedyś wspinano się na wieżę triangulacyjną, by oglądać panoramy. W XIX w. na zboczach działał ponadto domek myśliwski z punktem widokowym. Dziś wieży, a tym bardziej domku, nie ma, a ładne widoki, ograniczone jednak do Gór Kamiennych i Wałbrzyskich, otwierają się z ok. 3/4 wysokości góry, na prawo od żółtego szlaku, który jako jedyny zdobywa szczyt.

Zamek Radosno

Ruina na urwistym zboczu Suchawy (928 m) koło Sokołowska. Powiadają, że Radosno wzniósł Bolko I Świdnicki w XIII w. Pewnym jest, że warownia istniała w wieku XIV, kiedy król czeski Karol najechał na rubieże ziem Bolka II i zagrabił m.in. właśnie Radosno.

noclegi Wladyslawowo

Później zamek wrócił do księstwa, ale w 1388 r. sprzedano go. Po wojnach husyckich panoszyć zaczęli się w zaciszu Gór Suchych rycerze-rabusie (raubritterzy), korzystając z osłabienia władzy zwierzchniej. Wojska śląskich stanów pod wodzą Georga von Steina zdobyły warownię w 1497 r. i zniszczyły tak, że z ruin nie podniosła się nigdy.

noclegi Jastrzebia gora

Dziś można zobaczyć pozostałości cylindrycznej wieży z murami o grubości ponad 3,5 m i resztki murów otaczających dziedziniec.

Andrzejówka

Schronisko PTTK Andrzejówka (Rybnica Leśna 23, tel..074/8424883; 90 miejsc) to turystyczne serce Gór Kamiennych. Drewniany budynek stylowego schroniska wzniesiono na urokliwej Przełęczy Trzech Dolin (799 m) nad Rybnicą Leśną (kilkanaście kilometrów od Wałbrzycha) w 1933 r. z inicjatywy Wałbrzyskiego Towarzystwa Górskiego (Waldenburger Gebirgsverein).

noclegi Wladyslawowo

Dla uczczenia szefa towarzystwa, Andreasa Bocka, obiekt nazwano Andreasbaude. Schronisko od razu stało się bardzo popularne, z Wałbrzycha jest zaledwie 10 km, z Sokołowska jeszcze bliżej. O dawnej klasie świadczy fakt, że w 1936 r. przez 2 tygodnie przebywała tu holenderska królowa Wilhelmina z księżniczką Julianą. Schronisko było wtedy zamknięte dla gości z zewnątrz, a miejscowy kuchmistrz tak dogodził królowej, że otrzymał tytuł kucharza królewskiego. W 1944 r. budynek zarekwirowało Hitlerjugend. Po nadludzkich młodzieńcach schronisko przejął Wehrmacht. Gdy skończyła się II wojna światowa, nadano mu imię komunisty Mirosława Krajewskiego. Wśród turystów zawsze było jednak Andrzejówką.

noclegi Jastrzebia gora

Polscy wędrowcy od razu polubili duże schronisko ze stylowym wystrojem snycerskim. Miejsce jest wszakże doskonałe – z jednej strony łatwo dostępne, z drugiej leży w najwyższej części Gór Kamiennych. Jeszcze w latach 70. Andrzejówka słynęła z „górskiej” atmosfery i dobrej kuchni. Obecnie po wieloletnich problemach z dzierżawcami wnętrze straciło nieco na stylowości, kuchnia jest kiepska i nie ma tego klimatu, co dawniej.

Lesista Wielka

Lesista Wielka (851 m) to zalesione centrum rozległego górskiego masywu zbudowanego ze skał magmowych. W XIX w. Lesista Wielka słynęła ze szczelin wiatrowych znajdujących się na wschód od obecnego szlaku niebieskiego (z Dzikowca), kilkadziesiąt metrów poniżej szczytu.

noclegi Wladyslawowo

Osobliwe skalne utwory nazwę zawdzięczały dającym się odczuć podmuchom powietrza, wydającego buczenie przy większych wahaniach temperatury. Po wojnie ciekawostka została zapomniana i dziś nawet trudno nazwać te szczeliny wiatrowymi, bo są przysypane liśćmi i nie ma cyrkulacji. Nie wiadomo też zbyt wiele na ich temat, ponieważ nie były szczególnie badane.

noclegi Jastrzebia gora

Na Lesistej krzyżują się szlaki: Główny Szlak Sudecki z Sokołowska do Krzeszowa, niebieski do Boguszowa-Gorców oraz żółty – na południe do Mieroszowa, na wschód do Sokołowska.

Głazy Krasnoludków

Głazy Krasnoludków, inaczej Gorzeszowskie Skałki, to miniaturka Gór Stołowych w północnym krańcu Zaworów.

noclegi Wladyslawowo

Na krawędzi zalesionego wzniesienia nad potokiem Jawiszówka, 1,5 km na południe od wsi Gorzeszów, na długości ponad 1 km ciągnie się świat piaskowcowych form, przypominających to, co wszyscy znają z Parku Narodowego Gór Stołowych.

Są więc i maczugi skalne, i bastiony, i wąskie szczeliny. Rezerwat „Głazy Krasnoludków” zajmuje 9 ha.

noclegi Jastrzebia gora

Trzeba uważać po deszczu, bo skałki „schowane” są w cienistym lesie i pokryte wilgotnymi glonami. Niektóre z krawędzi opadają zaś ścianami wysokości ponad 20 m. Nietrudno więc o smutny wypadek. Przez teren rezerwatu prowadzi żółty szlak z Chełmska do Krzeszowa.

Dolina Miłości

Od Kruczej Doliny na południowy zachód odchodzi Dolina Miłości, której dnem płynie potok o nazwie Miłość. Miejscowa legenda tłumaczy takie zagęszczenie miłosnych nazw oraz miana Kruczej Doliny i Kruczych Skał ponad nią.

noclegi Wladyslawowo

Było więc tak: wieki temu syn burmistrza Lubawki pokochał córkę skromnych rzemieślników. Zakochani wymykali się często z domu w leśne ustronia dzisiejszej Doliny Miłości, by – z dala od wścibskich oczu – okazywać sobie uczucie. Niestety, czasy były okrutne i ożenek ludzi tak różnych stanów wydawał się fantazją. Nie zgadzał się na to ani ojciec ubogiej panny, ani tym bardziej zamożny burmistrz. Pewnego ponurego dnia młodzieniec udał się za miasto, wdrapał na wysoką skałę i skoczył. Traf chciał, że u podnóża stado kruków pożywiało się jakąś padliną. Młodzian spadł na ptaki, które przerażone wzleciały, niosąc na skrzydłach niedoszłego samobójcę i zaniosły go aż nad potok, gdzie łzy roniła córka rzemieślników.

noclegi Jastrzebia gora

Pojąwszy cudowny obrót rzeczy, młodzi doznali przypływu nowych sił i z pomocą lokalnego pustelnika przekonali rodziców do ożenku. Ich wzruszającą historię na przestrzeni wieków uwieczniono w nazwach terenowych okolic Lubawki.

I nic to, że inne legendy wspominają o kmieciu Kruku z Kruczej Skały i zupełnie innych krukach…

Krucza Dolina

Przepiękna dolina potoku Raba pomiędzy stromymi ścianami wzgórz Gór Kruczych. Dno doliny jest płaskie, porośnięte trawą i pojedynczymi drzewkami.

noclegi Swieta Katarzyna

Ku północnemu zachodowi kotlina otwiera się na ładne panoramy Lubawki i Karkonoszy. Na południowym wschodzie wnika w góry. Krucza Dolina od dawna stanowiła uznane miejsce spacerowe lubawczan i ich gości.

noclegi Bodzentyn

Dnem doliny prowadzi szlak niebieski do Chełmska i znakowana ścieżka dydaktyczna.

Krucze Skały

Krucze Skały leżą w administracyjnych granicach Lubawki, na wschód od niej, ale jest to już świat Gór Kruczych. Rezerwat Kruczy Kamień (10,2 ha) utworzono w miejscu, gdzie skały porfirowe wytrysnęły spod starych formacji osadowych, powodując ich przeobrażenia. Powstały w ten sposób wspaniałe, postrzępione urwiska i grupy skałek.

noclegi Swieta Katarzyna

Największe wrażenie wywierają, gdy wspiąć się na strome zbocze Kruczej Góry. Pośród dziwnych skał widać stąd Karkonosze, a przede wszystkim romantyczny urok Kruczej Doliny u podnóża.

Porfirowe urwiska porasta rzadka roślinność, w tym m.in. endemiczny fiołek pagórkowaty, co dało dodatkowy asumpt do ochrony tego zakątka. Rezerwat jest jednak łatwo dostępny i leży zbyt blisko miasta, by tabliczka z napisem „rezerwat przyrody” mogła coś znaczyć.

noclegi Bodzentyn

Dla nastolatków z Lubawki jest to po prostu miejsce przygód i wagarów. Pozostaje jedynie apel o uszanowanie piękna skalnych grzęd i niepozornych roślinek u ich stóp.

Nad Kruczymi Skałami przechodzi zielony szlak z Lubawki do Krzeszowa.